تعليم و تربيت در اسلام    جلد : 1  صفحه : 63

درس هشتم: اصول تعليم و تربيت (2)

اصل قابليّت انسان براى رشد و كمال‌

خواست و مشيّت حكيمانه الهى اقتضا دارد كه انسان مسيرى را از نقص، عجز و نيستى به اوج كمال بپيمايد. او بخشى از اين سير تكاملى را در عالم طبيعت به صورت جبرى طى مى‌كند و مراحلى از حيات خود را كه عبارت است از زندگى در صُلب پدر، رَحم مادر و دوران طفوليّت يكى پس از ديگرى پشت سر مى‌گذارد و به مرحله‌اى از رشد و بلوغ عقلى مى‌رسد. در اين هنگام است كه بتدريج قدرت اختيار و توانايى انتخاب راه به صورت استعدادهاى گرانبهايى در او شكوفا شده و درخت عقل و تفكّر او به بار مى‌نشيند. از اينجا به بعد اين انسان است كه بايد با كمك گرفتن از هدايتهاى گرانقدر الهى در قالب غرايز، حواس، عقل و رهنمودهاى ارزشمند انبيا و نيز بهره‌گيرى از نعمتهاى الهى در عالم طبيعت، مسير صحيح زندگى را به سمت ارزشهاى والاى معنوى و كمالات عالى روحانى پيدا كند و با آزادى و اختيار كامل آن را از ميان ساير راهها برگزيند و با تلاشى خستگى ناپذير در آن گام بردارد تا به هدف عالى آفرينش- كه شناخت خداوند و پيوستن به اوست- نايل شود.

آيه‌اى از قرآن كريم اين حركت پرتلاش و تكاپوى آدمى را اين گونه ترسيم مى‌كند:

«يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ»[1]

اى انسان! تو با تلاش و رنج به سوى پروردگارت مى‌روى و او را ديدار خواهى كرد.

با توجّه به آنچه ذكر شد، بايد پذيرفت كه انسان قبل از پيمودن اين مسير تكاملى،

[1] - انشقاق( 84)، آيه 6.