مفردات نهج البلاغه    جلد : 1  صفحه : 217

سلام خدا بر تو باد اى زبان گوياى حقّ به برادرش عقيل در شكايت از قريش مى‌نويسد: «فانّهم قد أجمعوا على حربى كاجماعهم على حرب رسول الله 6 قبلى فجزت قريشا عنّى الجوازى فقد قطعوا رحمى» نامه 36، 409 «جوازى» جزاء دهندگان.

جزيه

مالياتى است كه از اهل كتاب (كفار ذمّى) گرفته مى‌شود و احكام بخصوصى دارد. اين لفظ فقط يكدفعه در «نهج» به كار رفته است، به مالك اشتر مى‌نويسد: «و اعلم انّ الرعيّة طبقات... و منها اهل الجزية و الخراج من اهل الذمة و مسلمة الناس» نامه 53، 431.

جزء

بعض

«جزء الشى‌ء: بعضه»

و آن سه بار در «نهج» آمده است در خطبه همّام در اوصاف متقين فرموده: «امّا الليل فصافّون اقدامهم تالين لاجزاء القرآن يرتلونها ترتيلا» خ 193، 304

جسد

جوهرى آنرا بدن، قاموس، جسم انسان و جسم جن و ملائكه و مجمع البيان جسم حيوان مثل بدن گفته است.

آن در «نهج» در بدن انسان اعم از باروح و بى‌روح به كار رفته و به صورت مفرد و جمع و مصدر آمده است. آنحضرت فرمايد: «صحة الجسد من قلّة الحسد» حكمت 256. و نيز فرمايد: «... فان الصبر من الايمان كالرأس من الجسد و لا خير فى جسد لا رأس معه و لا فى ايمان لا صبر معه» حكمت 82 و در رابطه با اوصاف حق تعالى فرموده: «ليس بذى كبر امتدّت به النهايات فكبّرته تجسيما و لا بذى عظم تناهت به الغايات فعظّمته تجسيدا» خ 185، 269، خدا آن بزرگ مادّى نيست كه ابعاد و نهايتها او را امتداد داده و از لحاظ جسم بزرگ كرده باشد و نه آن عظيم مادى است كه غايتها او را از لحاظ جسد عظيم نموده باشد، يعنى او كبير و عظيم معنوى و غير مادّى است.

و درباره مردگان فرموده: «اصبحت اصواتهم هامدة و رياحهم راكدة و اجسادهم بالية و ديارهم خالية» خ 226، 348.

جسر

پل. آن فقط يكبار در «نهج» يافته است. آنحضرت به كميل بن زياد عامل «هيت» كه جلو غارتگران را نمى‌گرفت نوشت: «... فقد صرت جسرا لمن‌