نام کتاب : ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) نویسنده : الشيخ الطبرسي جلد : 5 صفحه : 8
(وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ
بِهِ وَ الْأَرْحامَ): در باره معناى اين جمله دو قول است.
1- مقصود اين است كه شما در تقاضاهايى كه از يكديگر داريد، نام خدا
را مىبريد و مخاطب را براى كمك و ترحم، به ياد خداوند مىاندازيد. اين معنى از
حسن و ابراهيم است و بنا بر اين الارحام عطف بر محل جار و مجرور است. يعنى:
همانطورى كه خدا را در گفتارتان تعظيم و احترام مىكنيد، از راه طاعت
نيز، تعظيم كنيد.
2- يعنى از خدايى بپرهيزيد كه حقوق و حوائج فردى و اجتماعى خود را
بوسيله او طلب مىكنيد و بترسيد از قطع صله رحم. بنا بر اين معنى، «الارحام» عطف
بر اللَّه است. اين معنى از ابن عباس و قتاده و مجاهد و ضحاك و ربيع است.
و از امام باقر (ع) نيز روايت شده و دليل است بر وجوب صله رحم. مؤيد
آن روايتى است كه از پيامبر نقل شده است: خداوند فرمود: من رحمانم و رحم را خلق و
نام آن را از نام خود مشتق كردم. كسى كه صله رحم كند، او را پاداش و كسى كه قطع
رحم كند، او را كيفر مىدهم اين حديث نمونههاى بسيارى دارد.
صله رحم، اين است كه انسان خويشاوندان را بخود بپذيرد يا اينكه به
آنها كمك مالى كند يا كمكهاى ديگر. اصبغ بن نباته، از امير المؤمنين (ع) روايت
كرده است كه: «يكى از شما خشم مىگيرد و خشنود نميشود تا خشمش او را به آتش افكند.
هر گاه يكى از شما بر يكى از خويشان خود غضب كند، او را مس كند، زيرا
هر گاه كسى رحم خود را مس كند، خويشاوندى آنها پايدار مىماند. خويشاوندى پيوسته
عرش الهى است و گويد: خدايا هر كه بمن نيكى كند در باره او نيكى كن و هر كه مرا
پاره كند، او را كيفر ده».
(إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً):
خداوند مراقب و حافظ شماست. بعضى گفتهاند: رقيب يعنى عالم. در اين جمله، خداوند
بيان مىكند كه او مراقب حال همه انسانها در همه زمانها بوده و هست و خواهد بود.
نام کتاب : ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) نویسنده : الشيخ الطبرسي جلد : 5 صفحه : 8