responsiveMenu
فرمت PDF شناسنامه فهرست
   ««صفحه‌اول    «صفحه‌قبلی
   جلد :
صفحه‌بعدی»    صفحه‌آخر»»   
   ««اول    «قبلی
   جلد :
بعدی»    آخر»»   
نام کتاب : فرهنگ نامه علوم قرآن نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی    جلد : 1  صفحه : 989

اطلاق كل بر جزء

اطلاق كل بر جزء

(ذکر لفظ کلّ و اراده جزء؛ از اقسام مجاز لغوى)

يکى از اقسام مجاز لغوي، «اطلاق کل بر جزء» يعنى آوردن کل و اراده جزء است که برخى از علما آن را از علاقات مجاز شمرده‌ و از آن به «علاقه کليت» تعبير کرده‌اند؛ مانند:

1.((... يَجْعَلُونَ أَصْابِعَهُمْ فِى آذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ...) ؛ )از [نهيب] آذرخش [و] بيم مرگ سر انگشتان خود را در گوشهايشان نهند (بقره// 19) . در اين آيه «أصابع» به معناى انگشتان، بر «أنامل» به معناى سر انگشتان، اطلاق شده است؛ بنابراين، از کل (أصابع) قصد جزء (أنامل) شده است.

علت اين گونه سخن‌گفتن اين است که خداوند خواسته است در فرار و روگردانى کفار از صداى هراسناک رعد و برق مبالغه کند؛ گويا به جاى سر انگشتان، انگشتان را در گوش‌هاى خود فرو مى‌برند.

2.((وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُواْ أَيْدِيَهُمَا...))(مائده// 38) . در اين‌جا «يد» به معناى تمام دست، بر جزئى از آن (انگشتان) اطلاق شده است؛ زيرا همه دست دزد را قطع نمى‌کنند؛ بلکه انگشتان (جزئى از دست) را قطع مى‌کنند.


[1]زركشي ، محمد بن بهادر ، 745 - 794ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد2;صفحه 262
[2]صالح ، صبحي ، 1926 -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه 329
[3]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، 849 - 911ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد3;صفحه 122
نام کتاب : فرهنگ نامه علوم قرآن نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی    جلد : 1  صفحه : 989
   ««صفحه‌اول    «صفحه‌قبلی
   جلد :
صفحه‌بعدی»    صفحه‌آخر»»   
   ««اول    «قبلی
   جلد :
بعدی»    آخر»»   
فرمت PDF شناسنامه فهرست