responsiveMenu
فرمت PDF شناسنامه فهرست
   ««صفحه‌اول    «صفحه‌قبلی
   جلد :
صفحه‌بعدی»    صفحه‌آخر»»   
   ««اول    «قبلی
   جلد :
بعدی»    آخر»»   
نام کتاب : فرهنگ نامه علوم قرآن نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی    جلد : 1  صفحه : 2034

حذف احتباك

حذف احتباك

(حذف بخشى از ابتداى کلام به قرينه آخر کلام و بر عکس)

«حذف احتباک» از اقسام ايجاز حذف است و در لغت يعنى محکم و استوار ساختن، و در اصطلاح اهل بلاغت و معانى يعنى حذف کلمه يا بخشى از اول کلام که نظير آن در آخر کلام آمده است يا حذف چيزى از آخر کلام که نظير آن در اول کلام باشد؛ مانند:

1.((وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ الَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لاَ يَسْمَعُ إِلاَّ دُعَاء وَنِدَاء))((بقره// 171) که در تقدير چنين است: «و مثل الانبياء والکفار کمثل الذى ينعق و الذى ينعق به» که «انبياء» از اول کلام حذف شده است و «الذى ينعق» بر آن دلالت دارد، و «الذى ينعق به» از آخر کلام حذف شده و «الذين کفروا» دالّ بر آن است. )

2.((فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِى سَبِيلِ اللّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ))(آل‌عمران// 13) که در تقدير چنين است: «فئة مؤمنة تقاتل فى سبيل الله و اخرى کافرة تقاتل فى سبيل الطاغوت» و محذوف به قرينه معلوم مى‌شود.

سيوطى در الاتقان مى‌گويد: اين نوع حذف، از لطيف‌ترين و بديع‌ترين انواع حذف است و کم هستند کسانى که متوجه اين فن بلاغى بشوند. زرکشى در البرهان آن را حذف مقابلى ناميده است.

نيز ر.ک: ايجاز حذف.


[1]زركشي ، محمد بن بهادر ، 745 - 794ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد3;صفحه 129
[2]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، 849 - 911ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد3;صفحه 204
[3]معرفت ، محمد هادي ، 1309 -1385.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد5;صفحه 385
[4]بستاني ، بطرس ، 1898 - 1969;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه 144
[5]كمالي دزفولي ، علي ، 1292 -;قرآن ثقل اكبر;صفحه 246
نام کتاب : فرهنگ نامه علوم قرآن نویسنده : دفتر تبلیغات اسلامی    جلد : 1  صفحه : 2034
   ««صفحه‌اول    «صفحه‌قبلی
   جلد :
صفحه‌بعدی»    صفحه‌آخر»»   
   ««اول    «قبلی
   جلد :
بعدی»    آخر»»   
فرمت PDF شناسنامه فهرست