نام کتاب : ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) نویسنده : الشيخ الطبرسي جلد : 13 صفحه : 247
آنها و الا پايه و سقفى در كار نيست. يعنى
نيرنگ آنها را از ريشه، تباه كرد و ضرر آن را بخودشان باز گردانيد.
اين وجه به سخن عرب، لا يقتر است، چنان كه مىگويند: «اتى فلان من
مأمنه» يعنى: از جهتى كه فلان كس در امان بود، گرفتار هلاك شد. علت اينكه: خداوند،
آمدن را بخود نسبت داده، اين است كه: پايههاى زندگى آنها را خودش تخريب كرده است.
(فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ): و سقف، از بالاى سر، بر ايشان فرو ريخت.
بديهى است كه سقف، بر بالاى سر است. منظور از اين تعبير، يكى از چند
وجه است:
1- منظور تأكيد است. مثل: بپايم رفتم و بزبانم تكلم كردم.
2- منظور اين است كه: آنها در زير سقف بودند، زيرا انسان گاه
مىگويد:
خانهام بر سرم ويران شد، با اينكه خودش در زير خانه نمانده است.
3- ممكن است «على» به معناى «عن» باشد. يعنى از ناحيه كفر و انكارشان
بود كه سقف بر سرشان خراب شد. چنان كه گويند: فلانى از دواى خود شكايت كرد. شاعر
گويد:
«ارمى
عليها و هى فرع اجمع»
يعنى از آن تيرها كه نشكافته بودند، تيراندازى كرد. (يعنى عنها) بنا
بر اين اگر(مِنْ فَوْقِهِمْ) را ذكر نمىكرد، ممكن بود
كسى تصور كند كه سقف ويران شده است و آنها در زير سقف نبودهاند. عرب در چنين
مواردى «على» را در شر و امر ناگوار استعمال مىكند.
(وَ أَتاهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ): و عذاب استيصال و پريشانى از ناحيهاى دامنگير ايشان شد كه
نمىدانستند. زيرا آنها گمان مىكردند كه بر حق هستند و منتظر عذاب نبودند، چنان
كه مىگويد:(فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا) (حشر 2:
عذاب خدا از جايى كه گمان نمىكردند، بر ايشان نازل شد).
(ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُخْزِيهِمْ):
آن گاه در روز قيامت، آنها را ميان مردم ذليل و مفتضح و دچار عذاب خواهد كرد و به
همين عذاب دنيوى ايشان اكتفاء نمىكند.
(وَ يَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ
فِيهِمْ): و از راه سرزنش و سركوفت،
نام کتاب : ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) نویسنده : الشيخ الطبرسي جلد : 13 صفحه : 247